• BIST 83.059
  • Altın 146,576
  • Dolar 3,7547
  • Euro 4,0354
  • İstanbul 6 °C
  • Ankara -9 °C

Hakimlik Teminatı ve Hakim / Savcıların Denetimi

Hakimlik Teminatı ve Hakim / Savcıların Denetimi
Kurumsal olarak yargı bağımsızlığının sağlanmasının yanı sıra; hakim ve savcılar tarafsızlıklarını sağlama noktasında bazı niteliklere sahip olmalı ve bazı mesleki gereklilikleri sağlamalıdır.

Tarafsız ve bağımsız bir yargı, uygulayıcıların bazı niteliklere ve güvencelere sahip olması ile yakından ilgilidir. Kurumsal olarak  yargı bağımsızlığının sağlanmasının yanı sıra; hakim ve savcılar tarafsızlıklarını sağlama noktasında bazı niteliklere sahip olmalı ve bazı mesleki gereklilikleri sağlamalıdır. Bu nedenle tarafsız bir yargı için önem arz eden bu nitelik ve gereklilikler ile hakimin/savcının tarafsız bir şekilde, Anayasa ve kanunlara uygun davranıp davranmadıkları denetim dahilinde olmalıdır. Bununla birlikte idari nitelik taşıyan bu denetimin hakim ve savcılar üzerinde bir baskı ve yönlendirme aracı olarak kullanılmasına karşı hakim ve savcılar bazı güvencelere sahip olmalıdır.
 
Yargının bağımsızlığının ve tarafsızlığının sağlanmasında denetim ve teminat belirli bir denge üzerine oturtulmalıdır. 

Nitekim Türk Anayasası mahkemelerin bağımsızlığını hükme bağlayan 138. maddenin devamında hakimlik ve savcılık teminatına yer vermiştir. Anayasa madde 139’ a göre:

“Hakimler ve savcılar azlolunamaz, kendileri istemedikçe Anayasada gösterilen yaştan önce emekliye ayrılamaz; bir mahkemenin veya kadronun kaldırılması sebebiyle de olsa, aylık, ödenek ve diğer özlük haklarından yoksun kılınamaz.

Meslekten çıkarılmayı gerektiren bir suçtan dolayı hüküm giymiş olanlar, görevini sağlık bakımından yerine getiremeyeceği kesin olarak anlaşılanlar veya meslekte kalmalarının uygun olmadığına karar verilenler hakkında kanundaki istisnalar saklıdır.”
 
Hakimlik ve savcılık teminatı açısından bakıldığında;hakim ve savcıların yalnızca Anayasa, kanun ve kendi vicdanları ile bağlı  olarak görevlerini ifa edebilmeleri için siyasi makamların yanı sıra daha üst derecedeki mahkemelere hatta Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu’na karşı da korunmaları gerekmektedir. Zira HSYK’nın yetkisi dahilinde bulunan atama, terfi, ilerleme, yer değiştirme, denetime ve soruşturmaya tabi tutma işlemleri hakim ve savcılara yönelik önemli uygulamalardır. Bu uygulamalara hakimlik teminatı ile sınırlama getirilmesi, hakim ve savcıların mesleklerini ifa ederken mesleki beklenti veya kaygı ile hareket etmelerini ve asılsız iddialarla disiplin soruşturmalarına maruz bırakılarak baskı altına alınmalarını önleme amacını taşımaktadır.
  
Hakim ve savcılar hakkındaki mesleki denetim de en az yargı bağımsızlığı ve hakimlik teminatı kadar önemlidir. Zira hukukun uygulayıcısı olan makamların, hukukla belirlenen sınırlara riayet etmeleri de adaletin gereklerindendir. Bu nedenle hakim ve savcıların mesleki denetimleri . Ancak bu denetimin konusu, hakimin tarafsız davranıp davranmadığı ve hukuka uyup uymadığı; amacı ise adaletin gerçekleştirilmesi olmalıdır. Denetim mekanizmasının hakim ve savcıları yönlendirme veya baskı altına alma aracı olarak kullanılmaması için denetime dair yetki ve sınırlar mutlak şekilde belirlenmelidir.
 
Bu cümleden olarak 2010 Anayasa değişikliği ile hakim ve savcılar hakkında idari soruşturma yürütme yetkisine sahip olan Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu’nda Adalet Bakanlığı’nın baskınlığı azaltılmıştır. Bu değişikliğin amaçlarından biri  hakim ve savcıların görevleri bakımından siyasetten bağımsız bir organ tarafından denetlenmeleridir.[1] Bununla birlikte HSYK’nın meslekten çıkarma kararı dışındaki kararları hala yargısal denetime kapalıdır. Meslekten çıkarma dışındaki HSYK kararlarının yargısal denetime kapalı olması, hakimlik/savcılık teminatı ile hakim ve savcıların denetimi arasında gözetilmeye çalışılan denge hususunda şüphe uyandırmaktadır. HSYK’nın özellikle disiplin kararlarının şeffaflığının sağlanması ve bu kararlara karşı yargı yolunun açık olması, hem denetimin hem de teminatın korumaya çalıştığı bir değer olan yargı tarafsızlığı açısından önem taşımaktadır.

Şafak BAYRAM / Ankara Strateji Enstitüsü

[1] 2010 Anayasa değişiklikleri gerekçe: http://www.tbmm.gov.tr/sirasayi/donem23/yil01/ss497.pdf

  • Yorumlar 0
  • Facebook Yorumları 0
    UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
    Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
    Bu habere henüz yorum eklenmemiştir.
Diğer Haberler
Tüm Hakları Saklıdır © 2013 Baro Türk - Türk Hukuk Merkezi | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
Haber Scripti: CM Bilişim