• BIST 104.697
  • Altın 146,590
  • Dolar 3,4725
  • Euro 4,1668
  • İstanbul 37 °C
  • Ankara 33 °C

"İyi Hal İndirimi" Kadın Cinayetlerini Siyasileştiriyor

"İyi Hal İndirimi" Kadın Cinayetlerini Siyasileştiriyor
Ülkemizde son dönemde görünürlüğü ve niceliği artan kadına şiddet olayları hızla kadın cinayetlerine dönüştü. Ardı arkası kesilmeyen bu cinayetler “acilen çözülmesi gerekenler” listesinde yer alıyor.

Ayşe Nur Dil / Ankara Strateji Enstitüsü

Sosyal medyada duyarlı bir grup vatandaşın, bazı sivil toplum kuruluşlarının ve meslek örgütlerinin farkındalığı için yoğun çaba sarfettiği kadın cinayetleri, politika yapıcıların ve uygulayıcıların radarına girmiyor. Zira göstermelik politikalarla günün kurtarıldığı Türkiye’de yoğun siyasi gündem buna izin vermemekte.

Sayılar (!)

2015’in ilk 10 ayında erkekler 236 kadın öldürdü, 112 kadına tecavüz etti, 157 kadını fuhuşa zorladı, 319 kadını yaraladı, 179 kadını taciz etti(1).

Kadın cinayetleriyle ilgili Meclis’e verilen gensoruyu yanıtlayan Aile ve Sosyal Politikalar Bakanı Ayşen Gürcan 2013’te 175, 2014’te 194, 2015’in ilk 6 ayında ise 112 kadının, kadına yönelik şiddet kapsamında yaşamını yitirdiğini bildirdi. Gürcan, 2013’te 39 bin 950, 2014’te 47 bin 758, 2015’in ilk 6 ayında ise 23 bin 500 kadının da yaralandığını ifade etti. Gürcan, Türkiye’de kadınların yüzde 38’inin erkekler tarafından şiddete maruz kaldığını, bu oranın Litvanya’da yüzde 37, İngiltere’de yüzde 28, Almanya’da yüzde 25, İtalya ve İrlanda’da yüzde 14 ve İsviçre’de yüzde 10 olduğunu belirtti(2). Dünya Sağlık Örgütü(WHO)’nün “küresel şiddet raporu”na göre ise Türkiye kadın cinayetlerinde Avrupa bölgesi ülkeleri (41 ülke) arasında 13. sırada(3).

Sayısal ifadesi oldukça kolay(!) olan bu toplumsal olgu neredeyse kanıksanmış durumda. Ülkemizde “kader” mefhumuyla açıklanabilen kadın cinayetlerinin sayısı İspanya’da yaşananların yaklaşık üç katı. İspanya, tarihinin en yüksek katılımlı “kadına şiddeti protesto” yürüyüşünü bu sayılar karşısında gerçekleştirdi. Onbinlerce protestocu ülkenin dört bir yanından başkent Madrid’e gelerek daha etkili yasalar ve çocukların korunmasını istedi(4). Türkiye’de ise Özgecan cinayetinin ertesinde gerçekleştirilen güçlü protestolara, en az onun kadar korkunç cinayetler yaşanmasına rağmen rastlanmadı.   

Bu durum toplumsal bölünme ve kültürel mitlerimizle doğrudan ilgili. Fakat kanımızca bunun en önemli nedeni kadın cinayetleri karşısında “cezasızlık kültürü ve yerine getirilmediğine inanılan adalet”. Zira artık “iyi hal” ve “tahrik indirimi” almadan cezasını infaz etmesi kararlaştırılan bir kadın katili haber konusu.

Kadın Cinayetlerinde Yeni Silah: İyi Hal İndirimi

İyi hal indirimi Türk Ceza Kanunu md. 62’de düzenlenmiş olup, birinci fıkrada fail yararına cezayı hafifletecek “takdiri” nedenlerin bulunması durumunda cezada indirime gidilmesi hüküm altına alınmıştır. İkinci fıkrada ise takdiri nedenler, “failin geçmişi, sosyal ilişkileri, fiilden sonraki ve yargılama sürecindeki davranışları, cezanın failin geleceği üzerindeki olası etkileri gibi hususlar” olarak sıralanmıştır. Ayrıca “takdir nedenleri gerekçede belirtilir” ifadesi takdiri indirim nedenlerinin hakimce genişletilebileceği anlamına gelmektedir.

İyi hal indiriminin kanunda yer alması, ceza adaletinde “ıslah edici adalet”(5) sisteminin benimsendiğinin bir göstergesidir. Bu sistem failin cezalandırılarak ıslah edileceği ve akabinde topluma kazandırılacağı fikrini içermektedir. Dünyanın birçok ülkesinde failin ıslahı için kullanılan “iyi hal indirimi” fail hakları bakımından oldukça yararlı ve gereklidir. Hatta bu durum yargılama esnasında failin mahkemeye yardım etmesi sonucunu doğurmakta, böylece maddi gerçekliğe ulaşma  kolaylaşmaktadır.  Ancak ülkemizde her davada uygulanan bu indirim, toplumda adaletin tesis edilmediği fikrine sebep olmaktadır. Durumun vehametini ortaya koymak adına gazete başlıkları üzerinden gitmek yerinde olacaktır:

Antalya’da sevgilisinin üzerine benzin dökerek yakan sanık “iyi hal indirimi” aldı(6). Adana’da kendisini aldattığından şüphelendiği 44 yaşındaki eşini boğarak öldüren 47 yaşındaki sanık, tahrik ve iyi hâl indirimleri uygulanarak 19 yıl 2 ay hapis cezasına çarptırıldı(7). İstanbul Küçükçekmece’de sevgilisini ve sevgilisinin kız arkadaşını öldüren sanık iki kez müebbet hapis cezasına çarptırıldı. Mahkeme, sanığın cezasını, “iyi hal” ve “pişmanlık” indirimi yaparak 50 yıla düşürdü(8).

Medyaya yansıyan tüm kadın cinayeti davalarında “iyi hal” indirimine gidildiği görülmektedir. Bu durum erkeğe göre fiziksel olarak daha savunmasız, duygusal olarak daha kırılgan olduğu için mağdur hakları açısından ayrı bir yerde konumlandırılan kadına yönelmiş saldırılar karşısında failin, genellikle de erkeğin korunması anlamı taşımaktadır. Tam bu noktada başta kadınlar olmak üzere toplumda çaresizlik hissini körüklenmektedir. Zira Türkiye kadını en aşağılık yöntemlerle öldüren erkeğin, mahkemede giydiği takım elbiseyle daha az cezaya mahkum olduğu örneklerle doludur.

Ne Yapılmalı?

Yukarıda da ifade edildiği üzere “iyi hal” indirimi çağdaş hukuk düzenlemelerinde olduğu gibi ülkemizde de uygulanmalıdır. Ancak bu kavram çok iyi tanımlanmalı; kullanım alanı mağduru, bazı suçlar bakımından hukuk yoluyla daha sıkı korunmayı gerektiren suçlar “iyi hal” kapsamından çıkarılmalıdır. Yahut ağır cezayı gerektiren suçlar bakımından uygulama daraltılmalı, indirim sebepleri hakimin takdirinden çıkarılıp maddi kıstaslara bağlanmalıdır.

Ülkemizde “iyi hal” indirimiyle ilgili bir diğer problem hukuk uygulayıcılarının bu konudaki tavrıdır. Failin hakettiğinden fazla ceza alması adaletin tecelli ettirilmemesi anlamı taşıdığından, hakimler böyle bir karara imza atmamak adına her olayda iyi hal indirimiyle hüküm kurmaktadır. Böylece takdiri olarak hakime tanınmış bu hak standart bir uygulamaya dönüşmüştür.

Yine uygulamadaki problemlerin bir diğer sebebi de yoğun iş yüküdür. Türkiye’deki her hukuk ihlalinin kaçınılmaz sebebi olan yoğun iş yükü; hakimin dosyalara gerektiği kadar zaman ayırmasını ve incelemesini engellemektedir. Bu sebeple verilen kararların belli bir standartizasyona tabi tutulması iş yüküyle de açıklanabilecektir. Bu yükün azaltılması için yeni mahkemeler kurmaktan ziyade, yargılama kriterlerinde iyileştirmeye gidilmesi, uluslararası ölçütlerin yakalanmaya çalışılması yerinde olacaktır.

TCK’daki “iyi hal” indirimi gerekçelendirme zorunluluğuna tabidir. Hakim verdiği her indirimi gerekçelendirmeli; “TCM md. 62 gereği infaz hükmü kuruldu” diyerek bu zorunluluğu yerine getirmiş sayılmamalıdır. Hükmün gerekçelendirilmesi ise Yargıtay’ın denetimine tabidir(9). Yargıtay da bu konuda üzerine düşeni yapmalı, toplumda adaletin tesis edildiği duygusunun yeniden tesisi için denetimlerini etkinleştirmelidir. Ayrıca ceza muhakemeleri hukukunun amacı maddi gerçekliğe ulaşmak olduğu kadar şekli gerçekliğe de ulaşmaktır ve etkin denetim bunu sağlayacaktır.

Yarın yeni bir kadın cinayeti haberinin ajanslara düşmesinin kuvvetle muhtemel olduğu ülkemizde acil reform paketlerinin hazırlanması hayati önem taşımaktadır. Faili suç işlemeye yönlendiren psikolojik, toplumsal, kültürel ve ekonomik sebeplerin ortadan kaldırılması başta olmak üzere; mevzuat ve uygulamada da değişikliğe gidilmelidir. Aksi takdirde kasıtlı bir cinayette sanığın mahkeme karşısındaki birkaç dakikalık saygı duruşunun indirim sebebi olduğu, eşini öldüren sanığın televizyonda takım elbise giymenin indirim sebebi olduğunu öğrenmesi üzerine takım elbise giyerek mahkemeden indirim talep ettiği ve kabul gördüğü bir sistemde adaletin tecelli ettiğinden bahsedilemeyecektir. Unutulmamalıdır ki uygulamanın erkeği koruduğu bir düzende kadın cinayetleri sadece toplumsal ve hukuksal bir mesele olmakla kalmayacak; politika uygulayıcılar harekete geçmezse kadın cinayetlerinin siyasi bir tercih olduğu da ilan edilmiş olacaktır.

 

Erkekler 2015’te 235 Kadını Öldürdü, Hürriyet, http://www.hurriyet.com.tr/erkekler-2015te-236-kadini-oldurdu-40012638

İyi Hal İndirimi Cinayete Teşvik, Çiğdem Yılmaz, Milliyet, http://www.milliyet.com.tr/iyi-hal-indirimi-cinayete-tesvik-gundem-2144188/

Şiddette Sicilimiz Kabarık, Diken,  http://www.diken.com.tr/siddette-sicilimiz-kabarik-cinayetlerde-41-avrupa-ulkesi-arasinda-13uncu-siradayiz/

İspanya’da Kadına Karşı Şiddete Protesto, DW, http://www.dw.com/tr/ispanyada-kad%C4%B1na-kar%C5%9F%C4%B1-%C5%9Fiddete-protesto/a-18835049

Ceza Adaleti, Sistemi, Etkinliği ve İşleyişi; Doç. Dr. Mehmet Arıcan, sf:79,Seçkin, Ankara, 2009

Sevgilisini Yakarak Öldürdü, İyi Hal İndiriminden Yararlandı, Kemal Göktaş, http://www.milliyet.com.tr/sevgili-yakana-6-yil-indirim--gundem-1898173/

Kadını Öldür, Takım Elbise Giy,İndirimi Al; Av. Serpil Aksakal, http://www.petrol-is.org.tr/kadindergisi/sayi51/haklarimiz.htm

Mahkeme Elinden Geleni Yaptı, Çifte Kadın Cinayetine İyi Hal ve Pişmanlık İndirimi, Diken, http://www.diken.com.tr/mahkeme-elinden-geleni-yapti-cifte-cinayete-iyi-hal-ve-pismanlik-indirimi/

İyi Hal Nedir, Neden Uygulanır?, Al Jazeera, http://www.aljazeera.com.tr/haber/iyi-hal-nedir-neden-uygulanir

 

  • Yorumlar 0
  • Facebook Yorumları 0
    UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
    Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
    Bu habere henüz yorum eklenmemiştir.
Diğer Haberler
Tüm Hakları Saklıdır © 2013 Baro Türk - Türk Hukuk Merkezi | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
Haber Scripti: CM Bilişim