• BIST 104.001
  • Altın 145,411
  • Dolar 3,5083
  • Euro 4,1894
  • İstanbul 19 °C
  • Ankara 20 °C

Katalogdaysan Dosyanı İnceleyemezsin

Katalogdaysan Dosyanı İnceleyemezsin
Adalet Komisyonu, hakim ve savcılara zam öngören paketin çalışmasını tamamlayarak raporunu[i] sundu. Bu hafta Meclis’te görüşülecek olan paketin madde sayısı komisyonda 52 maddeye ulaştı.

Adalet Komisyonu, hakim ve savcılara zam öngören paketin çalışmasını tamamlayarak raporunu[i] sundu. Bu hafta Meclis’te görüşülecek olan paketin madde sayısı komisyonda 52 maddeye ulaştı. Yargıtay ve Danıştay’ın daire sayısını ve üye sayısını arttıran teklif de yargı paketiyle birlikte aynı torba yasaya girmiş oldu.
 
Avukatların (müdafilerin) dosya inceleme yetkisini sınırlandıran madde[ii] ise komisyonda değiştirilerek genel kurula gelmeden önceki son halini aldı. Bilindiği üzere “dosya” içeriğini, yetkili mercilerin olaya ilk el koymasından itibaren topladığı leh ve aleyhteki belgeler; ses kayıtları, fotoğraflar, adli sicil kaydı, sicil dosyası, dava ile ilgili daha önceki mahkeme kararları, bilirkişi raporları ve tutulan her türlü tutanak oluşturur.[iii]  Düzenlemeye göre şüphelilerin “katalog suçlar” olarak adlandırılan belli suçlarla itham edilmeleri durumunda, müdafileri dosyalarını inceleyemeyecek. Bu suçlar arasında kasten öldürme, cinsel saldırı, uyuşturucu ticareti, örgüt kurma ve hükümete karşı suçlar var.
 
Maddenin düzenlemesinde bu tedbir için herhangi bir süre sınırı ise öngörülmemiş. Bu durumda kataloğa giren suçları işlediği iddia edilen şüpheliler örneğin tutuklansalar dahi dosyalarda gizlilik kararı varsa ne ile suçlandıklarını, kendilerine karşı sürülen delillerin neler olduğunu bilemeyecekler. Gizlilik kararını ise maddenin 2.fıkrsında belirtildiği gibi sulh ceza hakimi verecek.
 
Müdafiin dosya inceleme yetkisi ancak belli koşullar altında sınırlandırılabilmelidir. Müdafiin dosya inceleme yetkisi kural, sınırlandırılması ise istisna olmalıdır. Zira ceza muhakemesi sisteminde kabul edilen ilkelerden biri olan, silahların eşitliği ilkesine göre, savunma makamı da iddia makamı ile aynı haklara sahip olmalıdır.[iv]
 
Teklife muhalefetteki komisyon milletvekilleri ise muhalefet şerhi düşerek rapora aşağıdaki açıklamaları düşmüşlerdir. Bu açıklamalar aşağıdaki gibidir:
           
CHP’nin Eleştirileri:

“Soruşturma aşamasında dosyaya erişim yetkisi yeniden kısıtlanmaktadır. Adalet Bakanı Sayın Bekir Bozdağ’ın 17 Aralık soruşturması sonrasında CMK’nın 153. maddesinde düzenlenen kısıtlamaya ilişkin düzenlemenin kaldırılmasında gerekçe olarak ifade ettiği “AİHM standartlarına uygun bir şekilde silahların eşitliği ilkesi nazara alınarak her türlü kısıtlamayı kaldırdık” dediği maddenin önceki haline geri dönülmektedir. 17 Aralık sonrası yolsuzluk soruşturmalarına ilişkin evrakı alabilmek için kaldırılan madde konjonktür değişmesi, sulh ceza hâkimliklerinin ihdası, uygun hakimlerin atanması ve hükümet iradeli HSYK sonrasında yeniden kısıtlama maddesine geri dönülmektedir. Esasen yapılan bu değişiklik yasama yetkisinin kötüye kullanımıdır. Demokratik bir hukuk devletinde yasa yapma tekniği ile bağdaşmamaktadır. Öte yandan, AİHM’e göre, silahların eşitliği ilkesinin en önemli gerekliliklerinden biri de, “soruşturma dosyasına erişme hakkıdır; savcılığın dosyadaki delil unsurlarına dayanarak görüş ve değerlendirmelerde bulunabilmesine rağmen, bu görüş ve değerlendirmeleri etkili bir şekilde çürütebilmek için, savunma tarafının da söz konusu dosya içeriğine erişebilmesi gerekir” (Svipsta/Letonya, par. 129).

Mahkeme, Türkiye aleyhine verdiği birçok kararda da “soruşturma dosyasına savunma tarafının erişememesinin, Sözleşmenin 5/4 hükmünü ihlal ettiğine” hükmetmiştir. Örneğin, A.D. ve Diğerleri/Türkiye (22 Temmuz 2014) kararında, AİHM, “özgürlükten yoksun bırakmaya dayanak oluşturan temel bilgi ve belgelere erişimin engellenmesinin, Sözleşmenin 5/4 hükmünü ihlal ettiğine” karar vermiştir (par. 121).

Yakın zamanda açıklanan diğer iki karar da, 8 Temmuz 2014 tarihli Ahmet Şık/Türkiye ve Nedim Şener/Türkiye kararlarıdır. Mahkeme bu kararlarda da bu konudaki yerleşik içtihadını özetledikten sonra, atılı suçlar açısından temel öneme sahip delillerin soruşturma aşamasında başvuran ya da avukatına gösterilmemesi, tutukluluğu meşru kılan gerekçelere etkili bir şekilde itiraz etme imkânından başvuranları mahrum bırakmış olup, Sözleşmenin hem 6/1 hem de 5/4 hükmünü ihlal etmiştir (Ahmet Şık/Türkiye, par. 69-75; Nedim Şener/Türkiye, par. 80-86).

AİHM’in bu konuda Türkiye aleyhine benzer gerekçelerle ihlal kararı verdiği birçok karar bulunup, Taşçı ve Demir/Türkiye, no. 23623/10, 3 Mayıs 2012 ile Erkan İnan/Türkiye, no. 13176/05, 23 Şubat 2010, par.27-32 kararları diğer iki örnektir.
Sonuç olarak, Sözleşmenin 6/1 ve 5/4 hükmü, soruşturma aşamasında da savunma tarafının dosyaya erişim hakkını güvence altına almış olup, bu hak özellikle atılı suçlar açısından temel öneme sahip ve tutukluluğa dayanak oluşturan delil unsurları açısından mutlak niteliklidir. Anayasanın 19. maddesinin 8. fıkrası, AİHS’in 5/4 hükmündeki güvenceyi sağlamıştır.

Dolayısıyla, Anayasanın bu hükmü de, soruşturma aşamasında savunma tarafının “suçlamalara ve tutuklama kararına dayanak oluşturan dosyadaki temel öneme sahip delil unsurlarına erişme hakkını” güvence altına almaktadır.”

MHP’nin Eleştirileri:

“Avukatın dosya içeriğini inceleme veya belgelerden örnek alması düzenlemesinde yine eski uygulamaya dönülüyor. Kısa sürelerde yapılan bu değişikliği savunmak mümkün değildir. Ancak, maddeyi hem savunma hakkının yerine getirilmesi, hem de soruşturmanın selameti açısından objektif, güncel kuşkulardan kurtulmuş vaziyette bir değerlendirme yaptığımızda da makul dengeli bir çözümün bulunması kaçınılmazdır.
Bakanlığın bu noktadan hareketle “ kısıtlama kararının ancak sayılan suçlara ilişkin yürütülen soruşturmalarda verilebileceği” önerisi iyi niyetli olmakla birlikte yeterli değildir. Kısıtlama kararının mutlaka bir süreyle sınırlanma ihtiyacı vardır. Saygıyla arz olunur.”
 
Arif Gözel / Ankara Strateji Enstitüsü

 
-----------------------------------------------------------------------------------------------[i] Rapora linkten ulaşabilirsiniz: http://www.tbmm.gov.tr/sirasayi/donem24/yil01/ss655.pdf

[ii] Madde metninin son hali ise aşağıdaki gibidir.
MADDE 45- 5271 sayılı Kanunun 153 üncü maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
“MADDE 153 – (1) Müdafi, soruşturma evresinde dosya içeriğini inceleyebilir ve istediği belgelerin bir örneğini harçsız olarak alabilir.
(2) Müdafiin dosya içeriğini inceleme veya belgelerden örnek alma yetkisi, soruşturmanın amacını tehlikeye düşürebilecek ise, Cumhuriyet savcısının istemi üzerine, hâkim kararıyla kısıtlanabilir. Bu karar ancak aşağıda sayılan suçlara ilişkin yürütülen soruşturmalarda verilebilir:
a) 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununda yer alan;
1. Kasten öldürme (madde 81, 82, 83),
2. Cinsel saldırı (birinci fıkra hariç, madde 102),
3. Çocukların cinsel istismarı (madde 103),
4. Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti (madde 188),
5. Suç işlemek amacıyla örgüt kurma (madde 220),
6. Devletin Güvenliğine Karşı Suçlar (madde 302, 303, 304, 307, 308),
7. Anayasal Düzene ve Bu Düzenin İşleyişine Karşı Suçlar (madde 309, 310, 311, 312, 313, 314, 315, 316),
8. Devlet Sırlarına Karşı Suçlar ve Casusluk (madde 326, 327, 328, 329, 330, 331, 333, 334, 335, 336, 337),
b) 10/7/1953 tarihli ve 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanunda tanımlanan silah kaçakçılığı (madde 12) suçları.
c) 19/10/2005 tarihli ve 5411 sayılı Bankacılık Kanununun 160 ıncı maddesinde tanımlanan zimmet suçu.
d) 21/3/2007 tarihli ve 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanununda tanımlanan suçlar.
(3) Yakalanan kişinin veya şüphelinin ifadesini içeren tutanak ile bilirkişi raporları ve adı geçenlerin hazır bulunmaya yetkili oldukları diğer adli işlemlere ilişkin tutanaklar hakkında, ikinci fıkra hükmü uygulanmaz.
(4) Müdafi, iddianamenin mahkeme tarafından kabul edildiği tarihten itibaren dosya içeriğini ve muhafaza altına alınmış delilleri inceleyebilir; bütün tutanak ve belgelerin örneklerini harçsız olarak alabilir.
(5) Bu maddenin içerdiği haklardan suçtan zarar görenin vekili de yararlanır.”
 
[iii] Nur Başar Centel, Ceza Muhakemesi Hukukunda Müdafi, İstanbul, y.y, 1984, s. 113.

[iv] Necip Taha Gür, Müdafiin Dosya İnceleme Hak Ve Yetkisi, https://www.academia.edu/1514233/M%C3%BCdafiin_Dosya_%C4%B0nceleme_Hak_ve_Yetkisi

  • Yorumlar 0
  • Facebook Yorumları 0
    UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
    Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
    Bu habere henüz yorum eklenmemiştir.
Diğer Haberler
Tüm Hakları Saklıdır © 2013 Baro Türk - Türk Hukuk Merkezi | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
Haber Scripti: CM Bilişim