• BIST 89.695
  • Altın 145,769
  • Dolar 3,6139
  • Euro 3,9332
  • İstanbul 9 °C
  • Ankara 8 °C

Yayın Yasakları Basın Özgürlüğünü İhlal Ediyor

Yayın Yasakları Basın Özgürlüğünü İhlal Ediyor
Mahkemeler tarafından verilen yayın yasağı kararları Anayasa 26. ve 28. maddeleri ile Basın Kanunu'nun 3/2 maddesine dayandırılmaktadır.

Anayasa'nın 26. maddesinde; “düşünceyi açıklama ve yayma hürriyeti” başlığı altında, basın özgürlüğünü sınırlamanın muhtevası, 28. maddesinde ise basın hürriyetinin içeriği düzenlenecek şekilde sistematize edilmiştir. Ancak basın hürriyetini düzenleyen 28. madde muhtevasında “basın özgürdür, sansür edilmez” şeklindeki genel ifa­de dışında özgürlüğe ilişkin bir düzenleme bulunmamaktadır. Maddenin devam eden kısımlarında basın özgürlüğünün sınırlanmasının hangi hususlara istinaden ve nasıl yapılacağına dair detaylı düzenlemeye yer verilmiştir. Aslında madde metni basın özgürlüğünü değil sınırlamayı düzenleyecek mantıkla hazırlanmıştır. Basın Kanunu'nun 3. maddesinde ise basın özgürlüğünün “bilgi edinme, yayma, eleş­tirme, yorumlama ve eser üretme haklarını” kapsamaktadır.

Anayasa'nın 26. maddesi, kamu güvenliği, kamu yararı, sağlığı, milli güvenlik vb. genel kavramlar çerçevesinde ifade ya da basın hürriyetinin kısıtlanabileceğini düzenlemektedir. Anayasa'mızın 28. maddesi de kapsam itibarı ile yayın yasağının muhtevasını düzenlemektedir. Özellikle bu madde, güncel yayın yasakları kapsamında önem arz etmektedir. Maddenin 5. fıkrasında “Yargılama görevinin amacına uygun olarak yerine getirilmesi için, kanunla belirtilecek sınırlar içinde, hâkim tarafından verilen kararlar saklı kalmak üzere, olaylar hakkında yayın yasağı konamaz.” düzenlemesine yer verilmiştir. Madde metninden de anlaşılacağı üzere olaylar hakkında yayın yasağı kararı verilemez. Bunun tek istisnası mahkeme tarafından bir yargılama yapılırken duruşma ve dosyaya ilişkin belgelerin haber ve yayınlanmasına getirilecek kısıtlamadır. Bu kısıtlama da CMK 187. maddesi kapsamına girmektedir.

Yasaklayıcı kararlarda artış oldu

Sulh ceza hakimliklerinin kuruluşu ile birlikte yayın yasakları yeni bir anlam kazanmış ve yasaklayıcı kararlarda büyük bir artış olmuştur. Bu mahkemeler kuruluncaya kadar genel itibarı ile kişilik haklarının ihlali halinde yayın yasağı verilirken, sulh ceza hakimlikleri ile birlikte olaylara ilişkin yayın yasağı kararları verilmeye başlanmıştır. Son iki yılda Türkiye kamuoyunu yakından ilgilendiren tüm olaylara ilişkin bu hakimlikler tarafından yayın yasağı kararı verilmiştir. Sadece konsolosluk çalışanlarının kaçırılmasına ilişkin yayın yasağı talebi önce reddedilmiş bir süre sonra talep edilince bu kez yasaklama kabul edilmiştir. Musul Konsolosluğu, Reyhanlı, Kobani, Suruç, Süleyman Şah Türbesi, MİT TIR'ları, Dış işlerindeki dinleme son olarak Ankara patlaması dahil olmak üzere tüm olaylarda sulh ceza hakimlikleri tarafından yayın yasağı kararı verilmektedir. Yasaklayıcı kararlar Anayasa'nın 26. ve 28. maddeleri ile basın kanunun 3. maddesine dayandırılmakta, gerekçe olarak kamu düzeni, kamu güvenliği, milli güvenlik gibi soyut ve içeriği belli olmayan ifadeler gösterilmektedir.

Yayın yasakları talep edilirken kamu düzeninin veya güvenliğin hangi eylemle ya da maddi olayla ihlal edildiğinin bunun neticesinde basının sınırlaması ile elde edilecek yararın belirtilmesi gerekir. Kararı veren mahkemenin de maddi olaylar üzerinde değerlendirme yapıp basın özgürlüğünü kısıtlamadan kararını vermesi gerekir. Talepte bulunan savcılıklar somut bir hak ihlaline dayanmamaktadır. Nitekim Musul Konsolosluğu çalışanları kararında; “talep kapsamında gazete kupürlerinin olduğu devlet güvenliği ve kamu güvenliğinin ihlaline yönelik bir bilgi olmadığı” gerekçesiyle mahkeme ret kararı vermiştir. Kamu düzeni, kamu güvenliği, toplumun sağlık ve ahlakı, devlet sırlarının ifşası, milli güvenlik ve devletin güvenliği gibi soyut kavramlara dayanmakta ve bunların nasıl ihlal edildiğine dair hiçbir delil sunmamaktadırlar. Mahkemeler de içeriği boş ve sınırı belli olmayan kavramları esas alarak yasaklama kararı vermektedir. Aslında kararların ve taleplerin asıl amacı olayların kamuoyu önünde tartışılmasını engelleyip politik aktörlerin özellikle de hükümet yetkililerinin yıpranmasını engellemektir. Bunun için de Anayasa ve Basın Kanunu'ndaki genel kavram araç olarak kullanılmaktadır.

Toplumun güveni yasaklarla mı sağlanır?

Son dönemde verilen kararlarda eleştiri ve yorum da yasak kapsamına alınmaya başlanmıştır. Yasal düzenlemelerdeki sınırlama maddî unsura dayalı verilerin mesela gizli bir belgenin kamuoyu ile paylaşılmasını engellemeye yöneliktir. Eleştiri, yorum ve olayı haberleştirmeye yönelik yasaklayıcı veya sınırlayıcı hiçbir hüküm bulunmamaktadır.

Anayasanın 28. maddesindeki olaylara ilişkin yayın yasağı kararı verilemez düzenlemesi ile eleştiri, yorum ve olayları haberleştirmeye yönelik kısıtlayıcı hükümlerin olmaması bir arada düşünüldüğünde yayın yasakları yasalara aykırı olduğu gibi fiilen uygulanması mümkün olmayan niteliği itibarı ile “ölü doğmuş” kararlardır. Bu kararların gerekçeleri tersten okunacak olursa; toplumun güvenliğini, huzurunu, demokratik kazanımlarını, geleceğini  doğrudan ilgilendiren bir konuda  bilgi sahibi olması milli güvenlik, kamu güvenliği ve devlet güvenliğinin bir gereğidir. Bunu engellemek ise bizatihi kamu güvenliği, kamu düzeni, toplumun ahlakını ve sağlığını engellemeye yönelik eylemlerdir. Kamu yararının olduğu bir yerde basının haber vermesi ve fikirleri paylaşması engellenmez. Bunun aksine verilen kararlar fiilen ve hukuken uygulanamaz kararlardır. Anayasa ve yasalar kapsamında basın kuruluşlarının olayları haberleştirmesi, eleştiri ve yorum her zaman serbesttir.

*Avukat

Kaynak: Haber Kaynağı
  • Yorumlar 0
  • Facebook Yorumları 0
    UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
    Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
    Bu habere henüz yorum eklenmemiştir.
Diğer Haberler
Tüm Hakları Saklıdır © 2013 Baro Türk - Türk Hukuk Merkezi | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
Haber Scripti: CM Bilişim